 | 17/09/2007 | 20:41 |
| |
Aleksy Bień i przedwojenne rządy PPS czyli Zagłębie w natarciu (cz.1)
 | | Aleksy Bień |  |
W tym roku (8 lipca) minęła okrągła trzydziesta rocznica śmierci wybitnego sosnowieckiego samorządowca, socjalisty i patrioty polskiego, Aleksego Bienia. Z tej okazji dzięki materiałom Jana Przemszy-Zielińskiego czyli osoby, która ocaliła Zagłębie od zapomnienia, będziecie drodzy Czytelnicy mieli okazję lepiej poznać tę postać.
Również w okresie walki wyborczej do parlamentu i czekających nas procesów integracyjnych w ramach tzw. aglomeracji górnośląskiej warto wiedzieć o co walczyli nasi przodkowie, a może tylko i aż Ci, którzy byli tu przed nami…
Walka polityczna w latach 20-stych ubiegłego stulecia
W Zagłębiu powszechnie nieznane są walki polityczne w łonie samorządowców miejskich jakie miały miejsce w latach międzywojennych. Przyczynkiem orientującym czytelników w rozmiarze tych walk i w stosowanych metodach walki politycznej mogą być materiały, które zbierał i opisywał Aleksy Bień – w latach 1925-1928 prezydent m. Sosnowca. Przez 3 lata i 6 miesięcy rządził wówczas Sosnowcem samorząd, w którym znaczną przewagę zdobyli socjaliści (PPS).
Materiały Aleksego Bienia nie zostały po roku 1945 upowszechnione, ówczesna cenzura nie dopuściła ich do druku, pamiętając dobrze, iż przed wojną PPS miała wprawdzie ostry, antyprawicowy charakter, ale, że z równą żarliwością zwalczała komunistów. Ta zdecydowanie antykomunistyczna postawa sosnowieckich i dąbrowskich socjalistów sprawiła, że w okresie PRL w ogóle nie nawiązywano do tradycji socjalistycznego samborzu sosnowieckiego, skazując pamięć o nim na polityczny niebyt.
Nim przystąpimy do przedruku materiałów zgromadzonych przez Aleksego Bienia, kilka słów wstępu, który zilustruje Czytelnikom ówczesną sytuację. Do roku 1925 Sosnowcem rządziła narodowa demokracja, której najwybitniejszym przywódcą był sprawujący funkcję prezydenta miasta inż. Artur Michael. Kolejne wybory samorządowe rozpisano na 5 kwietnia 1925 roku.
Pisze Aleksy Bień: „Prawo udziału w wyborach w Sosnowcu miało 50.534 mieszkańców zapisanych listach wyborczych, a głosowało tylko 27.116 wyborców. W wyniku głosowania lista PPS uzyskała 15.625 głosów i 29 mandatów, endecko-gospodarczy komitet wyborczy 5585 głosów i 9 mandatów . Narodowy Związek Robotników 1.045 głosów i 1 mandat, lista urzędników kolejowych 1897 głosów i 1mandat oraz lista Związku Pracowników Umysłowych 897 głosów i 1 mandat. (…)
Taki wynik wyborów w Radzie Miejskiej podziałał jak wybuch bomby a sfery przemysłowe i gospodarcze w mieście oraz na władze rządowe. Natomiast radość i nadzieję wywołał wśród robotników. Dla nas również była to niespodzianka , nie byliśmy przygotowani na objęcie samodzielnie rządów w mieście.
Lista nasza miała zaledwie 2 towarzyszy z wyższym wykształceniem, 5 z wykształceniem sięgającym najwyżej 5 klas gimnazjalnych, a 22 naszych radnych mogło wylegitymować się pięciodziałową szkołą powszechną. Ponadto 2/3 naszych radnych w ogóle z samorządem miejskim nie była zapoznana i o miejskiej gospodarce niewiele wiedziała.
Za przeciwników w radzie mieliśmy doświadczonych działaczy politycznych i gospodarczych, wszystkich z wykształceniem wyższym lub średnim, inżynierów, doktorów, urzędników państwowych, kupców, właścicieli nieruchomości i mniejszych zakładów przemysłowych.”
Na prezesa Rady Miejskiej wybrano adwokata Adama Pawełka, wiceprezesem został inż. Cezary Uthke. Prezydentem miasta został Aleksy Bień, wiceprezydentem Kazimierz Jarża. W zarządzie miasta jedynym przedstawicielem prawicowej opozycji był narodowy demokrata inż. Edward Porczyński.
Ponieważ nie wpłynęły żadne istotne zażalenia wyborcze Urząd Wojewódzki zatwierdził wybory.
Program działania pepeesowskiego samorządu
Mimo braku doświadczenia (przewodniczący Pawełek oraz prezydent Bień mieli zaledwie po 30-lat) PPS-owcy zaproponowali bardzo interesujący plan rozwoju miasta, któ®y wzbudził wielkie nadzieje wśród mieszkańców. Siłą PPS-owców był fakt, że nie występowali oni z ogólnymi tezami a przedstawili plan 25 punktów bardzo konkretnego programu municypalnego.
Warto przytoczyć te ich 25 punktów, aby zdać sobie sprawna co „porwali” się socjaliści, b przecież ten program został poparty przez większość sosnowiczan i przyniósł im zwycięstwo wyborcze. Oto najważniejsze wg. nich propozycję.
1. Założyć i uruchomić jak najprędzej komunikację tramwajowa w mieście
2. Do czasu jej uruchomienia zaprowadzić w mieście komunikację autobusową, jeśli nie będzie możliwości własnej komunikacji należy dać koncesje prywatnym przedsiębiorcom
3. w związku z tym że miasto pozbawione jest wody, która znika ze studzien z powodu eksploatacji węgla, należy za wszelką cenę uzyskać pożyczkę zagraniczną, gdyż rząd nie ma i nie da odpowiednich funduszy na budowę wodociągów.
4. Ponieważ Sosnowiec nazywany jest „Świniogrodem”, gdyż od dawna ulokowało się tu wielu handlarzy trzody, którzy żywiec sprowadzali z woj. kieleckiego i lubelskiego a stąd eksportowali do Niemiec – należy uwzględnić budowę rzeźni (wielkiej i nowoczesnej) oraz targowicy (…)
5. Dostarczyć do miasta gaz świetlny i do domów, w tym celu nawiązać pertraktacje z gazowniami śląskimi
6. Wybudować łaźnię miejską, gdyż Sosnowiec pożydowską „mykwą” żadnej łaźni n ie posiada.
7. Wybudować po torami kolejowymi przejazd (wiadukt) na ulicy Piłsudskiego
8. Wybudować nad torami kolejowymi wiadukt dla pieszych od ul. Orlej na Pogoni do ul. Małachowskiego
9. Wykończyć szkołę przy ul. Żytniej i Wawel, przejąć na rzecz miasta szkoły z gmachami, które obecnie są własnością zakładów przemysłowych, kopalń i fabryk.
10. Budować nowe szkoły dzielnicach robotniczych
11. Wybudować kolonię mieszkalną dla pracowników miejskich
12. Wybudować dom noclegowy dla bezdomnych sypiających na ulicach
13. wybudować dużą piekarnię mechaniczną
14. starać się o udostępnienie ludności korzystania z parków i i ogrodów zamkniętych, które są własnością kapitalistów francuskich i niemieckich.
15. polepszyć oświetlenie ulic
16. prowadzić wielkie roboty drogowe oraz budowę dróg i ulic o twardej nawierzchni, zamiast wapniaka i kocich głów budować z porfiru, granitu lub smołowca.
17. chodniki uliczne wykonywać przez miasto, a nie jak dotychczas przez prywatnych właścicieli nieruchomości - każdy wg własnego upodobania
18. starać się w możliwie jak najkrótszym czasie opracować plan rozbudowy miasta, gdyż bez takiego planu miasto nie może przeprowadzić wywłaszczenia terenu pod ulice, zwłaszcza terenów których właścicielami są olbrzymiej wielkości kopalnie, które mają nadania górnicze.
19. Uregulować rzeki Brynicę i Czarną Przemszę w obrębie miasta.
20. Porobić u rządu starania o wybudowanie dla Zagłębia zbiorników do picia i dla wodociągów.
21. Porobić u rządu starania aby wybudować port rzeczny Modrzejowie dla spływu węgla Przemszą do Wisły.
22. Opracować plan i starać się realizować połączenie miast: Sosnowca, Będzina i Dąbrowy Górniczej wraz z osadami Niwka, Klimontów, Dańdówka i Zagórze w jedno wielkie miasto Zagłębia, dla prowadzenia jednolitej zabudowy.
23. Rozbudować szkolnictwo powszechne i wieczorowe, Opiekę Społeczną, wbudować stałe budynki na kolonie letnie dla dzieci w lasach olkuskich.
24. Rozbudować szpital miejski oraz wybudować przy szpitalu pawilon przeciwgruźliczy.
25. Rozbudować miejską Straż Pożarną, zawodową.
Taki plan – jakkolwiek formułowany nieco chaotycznie trafił - do świadomości sosnowiczan; w istocie niósł on bowiem rozwiązania wielu nabrzmiałych problemów miejskich, a co najważniejsze – zapowiadany szeroki front inwestycji miejskich – niósł ze sobą także szeroki front pracy, co nie było bez znaczenia w kontekście olbrzymiego wówczas bezrobocia. Program ten wprost obiecywał setki nowych miejsc pracy…
Chciało by się rzec, że „czucie i wiara silniej mówi do mnie niż mędrca szkiełko i oko”, niemniej ludzie, którzy sprawowali władzę z ramienia PPS dążycie do całkiem realnych i racjonalnych celów opartych o potrzeby mieszkańców. Jak im się powiodła realizacja tych założeń przeczytacie Państwo w części następnej.
oprac. Piotr Krawczyk
na podstawie teksu autorstwa Jana Przemszy-Zielińskiego pt. „Obstrukcja budżetowa jako forma walki politycznej”, Ekspres Zagłębiowski nr 3(74), 2 marzec 1996, s.22
 źródło: j.w.
|
|
Jesteś osobą wrażliwą na sprawy publiczne, obejrzałeś ciekawą wystawa, byłeś na ciekawym koncercie, sztuce teatralnej, zawodach sportowych lub innej imprezie, posiadasz ciekawe fotografie, zbiory, kolekcje i chcesz się podzielić tym z innymi - my postaramy się to opublikować. Napisz do nas
|
|
|
Via Regia znana jako "Wysoka Droga", jak również "Droga Królewska" to średniowieczny szlak kupiecki wraz z rozwojem którego, powstawały tak ważne ośrodki, »
|
